jafar1

پزشکی

داوند متعال قرآن را فرو فرستاده و آن را بیان همه چیز قرار داده است. در این کتاب، دانش پزشکى طى دو سه جمله آمده است : «کلوا و اشربوا و لا تسرفوا» . پس جاى شگفتى نیست که دانایان به علوم قرآن یعنى ائمه اهل بیت، دانایان به طب و پزشکى هم باشند. بعلاوه آنان در بیان طبیعت اشیاء و فواید و مضار آنها و خواص مزاجها آنقدر مطلب گفته‏اند که نشانگر اطلاعات گسترده آنها نسبت به این دانش است .

یکى از دانشمندان گذشته کلمات امامان را در مورد طب گردآورى کرده و آن را «طب الائمه» نامیده و من گمان دارم این کتاب از بین رفته است ؛
اما مجلسى در «بحارالانوار » و شیخ حر عاملى در «وسائل الشیعه» گاهگاهى از این کتاب، حدیث روایت کرده‏اند.

در علم و آگاهى امام صادق (ع) به علم طب و پزشکى ، کافى است مطالبى را که او در رساله «توحید مفضل» در بیان طبیعت اشیاء و فواید دواها و فیزیولوژى و شناخت وظایف الاعضاء که موضوع علم تشریح است، فرموده ، در نظر بگیریم و نیز بحثى که امام با پزشک هندى داشته و مناظره و گفتگوئى که با او انجام داده، نشانه وسعت اطلاع و آگاهى امام ششم نسبت به علم پزشکى است .

سخنان امام در امور بهداشتى و پزشکى در لابه‏لاى کتب حدیثى پخش است و گاهى امام مطالبى را فرموده که تازه دانش پزشکى به آنها دست یافته است و اگر نویسنده‏اى بخواهد در این زمینه کتابى تألیف کند و در آن مطالبى را که امام طى آنها خواص و فواید اشیاء را مطرح کرده و درمان انواع دردها و بیماریها را ذکر فرموده است، گردآورد کاملاً کارى آسان و در عین حال ابتکارى خواهد بود.

از جمله مطالبى که امام در مورد بهداشت و طبابت بیان کرده و دانش جدید پزشکى از برخى از آنها پرده برداشته ، مطالبى است که امام درباره درمان تب بوسیله شستشوى با آب بیان فرموده است . هنگامى که شخصى راجع به تب با آن حضرت صحبت مى کند، امام در پاسخ مى فرماید که ما خانواده با ریختن آب سرد بر بدنمان تب را معالجه مى‏کنیم.

و در مورد شستن میوه پیش از خوردن فرمود:
ان لکل ثمره سمّاً فاذا اوتیتم بها فامسوها الماء و اغمسوها فى الماء.۱۲
روى هر میوه‏اى ممکن است سمى (میکرب ) باشد . پس هر موقع خواستید میوه‏اى را تناول کنید، آب روى آن باز کنید و آن را در میان آب بگذارید.
که اصولاً بکار بردن دو کلمه «مس» و «غمس» خالى از نکته نیست .

شیمی

بسیارى از دانشمندان اعتراف کرده‏اند که امام صادق (ع) علم شیمى را مى‏دانسته و جابربن حیان صوفى طرطوسى نزد او تلمذ مى کرده و این دانش را از وى فرا گرفته است و پانصد رساله در یکهزار برگ در همین مایه تألیف کرده که آنها در واقع متضمن و در بردارنده رساله‏هاى امام جعفر صادق (ع) مى‏باشند.۱۳

خاورشناسان قدیم و جدید درباره جابر سخن بسیار گفته‏اند و ابن ندیم در «الفهرست» ۱۴ بطور مفصل پیرامون شخصیت او داد سخن داده و کتب زیادى را از وى یاد کرده است که جابر در زمینه دانشهاى مختلف بویژه شیمى ، پزشکى ، فلسفه و کلام داراى تألیفات بوده است و عادتاً یک انسان معمولى با عمرى طبیعى گنجایش این همه کار، تألیف و تحقیق را ندارد جز نوابغى از بشر و یگانه‏هائى از انسانهائى که هوشى سرشار و استعدادى فوق‏العاده دارند و زندگیشان در تألیف ، کتاب و تحقیق خلاصه مى‏شود.

ابن ندیم تألیف کتابهائى بر مذهب شیعه را به جابر نسبت داده و از همین جا تشیع او را استنباط نموده است و شاید همین زانو زدن او در حضور امام به قصد تعلم و یادگیرى و همچنین اعتماد امام به او در آموزش این علم، شاهد روشنترى است بر تشیع جابر.
مرحوم شیخ آقا بزرگ تهرانى در «الذریعه» او را از مؤلفان شیعه شمرده و از کتب او «ایضاح» در شیمى را نام برده است . ۱۵

تحقیق در جزوه‏ها و رساله‏هائى که کراوس خاورشناس انتشار داده روشن مى‏سازد که جابر از شیعیان امام صادق (ع) بوده و او را امام مفترض الطاعه براى خود مى شناخته و علاوه بر شیمى، دانشهاى دیگر را نیز از امام فرا گرفته است .

خلاصه اینکه مؤلفان و تراجم نگاران اسلامى، جابر را عالمى بلند مرتبه دانسته و او را در عداد مفاخر جهان اسلام بر شمرده‏اند.
جابر غیر از فلسفه و کلام، پیرامون علوم و فنون مختلف اعم از نظرى و طبیعى که بحث و تحقیق درباره آنها نیازمند وقت و فرصت فراوانى است ، بیش از سه هزار نسخه کتاب و رساله تألیف کرده و شخصیتى با این ویژگى ، براستى شایسته تجلیل و بزرگداشت است و از مفاخر و ذخایر گرانبهاى ملت مسلمان تواند بود.

البته پذیرش این امر براى خاورشناسان سنگین است که یک مسلمان عرب زبان در قرن دوم هجرى امتیاز دانستن این آراى استوار علمى را داشته باشد و نظریات او پایه‏هاى کل علم شیمى جدید و قدیم محسوب شود؛ از این رو در بررسى کتب و رسائل علمى جابر دچار خبط شده و همچون آدمى که در تاریکى شب به گردآورى هیزم بپردازد، گرفتار خطا و اشتباهات فراوانى گشته‏اند.

گاهى اصلاً در وجود خارجى جابر در آن عصر تردید کرده‏اند و گاهى در عصر و زمانى که او در آن مى زیسته است، شک نموده‏اند و در مرحله سوم، در صحت نسبت این کتب و رساله‏ها به او شبهه نموده‏اند و در چهارمین مرحله، درصحت مطالبى که از او امام صادق (ع) روایت کرده است ، حرف داشته‏اند و بالاخره پنجمین شک و شبهه آنان در شیوه آنان در شیوه نگارش و فصل بندى و ترتیب موضوعى کتابها و رساله‏هاى جابر است که بزعم مستشرقان، در آن اعصار ناشناخته بوده است .

البته برخى از این شبهه‏ها را اسماعیل مظهر نویسنده و صاحب امتیازمجله «العصور» در مقاله‏اى که در مجله «المقتطف» نشر داده، مورد انتقاد قرار داده است ۱۶ و نیز احمد زکى صالح در سلسله مقالاتى که در مجله «رساله مصر» سال هشت نوشته، درصدد نقد و بررسى علمى و حکیمانه آن شبهات برآمده است . ۱۷

این نویسنده بارها به تشیع جابر تصریح کرده و در نقد و بررسى نظر استاد کراوس چنین گفته است : نزد همه کسانى که علم الکلام و مباحث آنرا مورد بررسى قرار داده‏اند، واضح و آشکار است که شیعیان فعالترین و پر جنب و جوش ترین فرقه‏هاى اسلامى بوده‏اند و از اولین پایه گذاران مباحثات مذهبى براساس فلسفه شمرده مى شوند و حتى برخى مکتب فلسفى ویژه‏اى به امام على بن ابى طالب (ع) نسبت مى‏دهند . و این حرف احمد زکى براى اثبات صحت آراء و نظرات فلسفى وکلامى منتسب به جابر است .۱۸

و خلاصه سخن آنکه تشیع جابر و پیشرو بودن او در بسیارى از علوم بویژه کلام، فلسفه، پزشکى ، شیمى و طبیعى از واضحات و بدیهیات است و بدون تردید نظرات او پایه‏هاى اساسى دانش شیمى است و این نیست جز آنکه جابر علم شیمى را از منبع و سرچشمه اصلى آن یعنى امام صادق (ع) فرا گرفته است.

 

منبع
۱۲- در این زمینه نگاه کنید به کتاب «اطعمه و اشربه» از وسائل الشیعه ، ج ۱۷، طبع جدید «مترجم».

۱۳- مراجعه کنید به تاریخ ابن خلکان (وفیات الاعیان، ج ۱، ص ۳۲۷) چاپ دارالثقافه بیروت.

۱۴- نگاه کنید به صفحات ۴۹۸ و ۵۰۳ ، آن کتاب.

۱۵- ج ۲، ص ۴۹۱ طبع دارالاضواء بیروت.

۱۶- شماره ۶۸ : صفحات ۵۵۱ – ۵۴۴ و ۶۱۷ – ۶۲۵ آن مجله.

۱۷- نگاه کنید به صفحات ۱۲۰۴ تا ۱۲۰۶ و ۱۲۳۵ تا ۱۲۳۷ و ۱۲۶۸ تا ۱۲۷۰ و ۱۲۹۹ تا ۱۳۰۲٫

۱۸- همان مجله ، ص ۱۲۹۹٫




تمامی حقوق مطالب، برای وب سایت امام علی النقی علیه السلام | حضرت امام هادی|امام دهم شیعیان محفوظ است.
Designer : Naaghi.ir

Emam Naghi