photo_2016-06-24_20-11-28

اشاره

شب قدر از شب‌های مقدس و بابرکت اسلامی است. خداوند در قرآن مجید از آن به بزرگی یاد کرده و سوره‌ای نیز به نام «سوره قدر» نازل فرموده است. در تمام سال، شبی به خوبی و فضیلت شب قدر نمی‌رسد. این شب، شب نزول قرآن، شب فرود آمدن فرشتگان و روح نیز نام گرفته است. عبادت در شب قدر برتر از عبادت هزار ماه است. در این شب، مقدرات یک سال انسان‌ها و روزی‌ها، عمرها و امور دیگر مشخص می‌شود. فرشتگان در این شب بر زمین فرود می‌آیند، نزد امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف می‌روند و آنچه را برای بندگان مقدر شده، بر ایشان عرضه می‌دارند. شب‌زنده‌داری و تلاوت قرآن و مناجات در این شب، بسیار توصیه و تأکید شده است.

مراد از قدر، تقدیر و اندازه‌‏گیری است و شب قدر شب اندازه‌‏گیری است. خداوند متعال در شب قدر حوادث یک سال را تقدیر می­کند و زندگی، مرگ، رزق، سعادت و شقاوت انسان‌ها را در این شب مقدر می­‏گرداند.

 

شب قدر چه شبی است؟

 
فرمود: شب قدر تا قیامت باقی است و در
قرار دارد (طبرسی، بی­تا: ۱۰: ۷۸۶). در
نیز آمده است که تقدیر در شب نوزدهم، ابرام (تأکید بر تقدیراتی که شده است) در شب بیست و یکم و امضا در شب بیست و سوم است (کلینی، ۱۳۷۵: ۲: ۷۷۲). در روایات شیعه آمده است که شب قدر یکی از سه شب نوزدهم، بیست و یکم یا بیست و سوم ماه رمضان است که احتمال شب بیست وسوم بیشتر است؛ ازاین‌رو،
گفته است: بزرگان ما درباره شب قدر، همه یک سخن­اند که شب بیست و سوم ماه رمضان است (صدوق، ۱۳۶۲: ۵۱۹).

 

فضیلت‌های شب قدر

 
شب قدر از شب‌های باعظمت و بااهمیت سال است. دلیل فضیلت این شب بر دیگر شب‌ها، اموری است که در این شب محقق می‌شود که به برخی از این فضیلت‌ها اشاره می‌کنیم:
۱٫ آمرزش گناهان: امام صادق علیه السلام فرموده است: شب قدر آغاز و انجام سال است. امام کاظم علیه السلام فرموده است: هر کس‏ شب‏ قدر غسل کند و تا طلوع سپیده شب‏زنده‏داری نماید، از گناهان خود بیرون می‏رود (فتال نیشابوری، ۱۳۶۶: ۵۵۶).
۲٫ قلب رمضان: امام صادق علیه السلام فرمود: «از کتاب خدا استفاده می‌شود که شماره ماه‌های سال نزد خداوند دوازده ماه است و سرآمد ماه‌ها ماه رمضان است و قلب ماه رمضان، لیله‌القدر است» ( صدوق، ۱۳۶۷: ۲: ۴۲۴).
۳٫ برتر از هزار ماه: نزول همه فرشتگان و روح در شب قدر بر زمین و سلام دادن به بندگان خدا، نشانه شرافت آن بر هزار ماه است. درباره این شب در
می‌خوانیم: «لَیلَهُ القَدرِ خَیرٌ مِن اَلفِ شَهرٍ» و در دعای چهل و چهارم
آمده است: «فَضلُ لَیلَهٌ واحِدَهُ مِن لَیالیهِ، عَلَی لَیالی اَلفَ شَهرٍ و سشَّماهَا، لَیلَهَ القَدرِ؛ فضیلت یکی از شب‌های ماه رمضان از شب‌های هزار ماه برتر است؛ شبی که خدا آن را شب قدر نام نهاده است» (صحیفه سجادیه: ۱۸۷).
۴٫ سَرور شب‌ها: پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله فرمود: شب قدر، سَروَر شب‌هاست (مجلسی، ۱۴۰۹: ۴۰: ۵۴).

 

نزول قرآن در شب قدر

به استناد سه آیه از قرآن کریم، شارحان و مفسران شیعه و سنی معتقدند قرآن کریم در شب قدر نازل شده است: نخست، آیه اول سوره «قدر» (اِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِی لَیْلَهِ الْقَدْرِ)، دوم، آیه سوم سوره «دخان» (إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِی لَیْلَهٍ مُبَارَکَهٍ) و سوم، آیه ۱۸۵ سوره «بقره» (شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِی أُنزِلَ فِیهِ الْقُرْآنُ). اگر تواتر عالمان و مفسران در خصوص تأیید مرجع ضمیر بودن قرآن در دو آیه نخست هم نبود، بی‌گمان آیه سوم به نزول قرآن در شب قدر در ماه رمضان اشاره داشت. اما جمع این سه آیه، تردیدی باقی نمی‏گذارد که نزول قرآن در شب قدر بوده و یک‌باره صورت گرفته است.

 

چگونه شب قدر برتر از هزار ماه است؟

بهتر بودن این شب از هزار ماه، به دلیل ارزش عبادت و احیای آن شب است، و روایات فضیلت «لیله القدر» و فضیلت عبادت آن ـ که در کتاب‌های شیعه و اهل سنت فراوان است ـ، این معنا را کاملاً تأیید می‌کند. افزون بر این، نزول قرآن در این شب، و نزول برکت و رحمت الهی در آن، سبب می‌شود از هزار ماه برتر و بالاتر باشد. در حدیثی از امام صادق علیه السلام آمده است: فضیلت شب قدر را در شب بیست و یکم و بیست و سوم بطلب، و در هر کدام از این دو، یک صد رکعت نماز به جای آور، و اگر بتوانی، هر دو شب را تا طلوع صبح احیا بدار و در آن شب غسل کن.
راوی پرسید: اگر نتوانم این همه نماز را ایستاده بخوانم؟
فرمود: نشسته بخوان.
پرسید: اگر نتوانم؟
فرمود: در بستر بخوان، و مانعی ندارد در آغاز شب، خواب مختصری بکنی و بعد مشغول عبادت شوی. درهای آسمان در ماه رمضان گشوده است، شیاطین در غل و زنجیرند و اعمال مؤمنان پذیرفته است. چه ماه خوبی است ماه رمضان! (حویزی، بی­تا: ۵: ۶۲۵: ح ۵۸).

 

حقیقت ملائکه

«ملائکه» جمع مَلَک است. آنها موجوداتی هستند مخلوق خدا و واسطه میان او و عالم مشهود، که خداوند آنان را موکل بر امور عالم تکوین وتشریع کرده است، و بندگان محترمی هستند که هرگز خدا را در هر صورتی که به ایشان فرمان بدهد، نافرمانی نمی­کنند و به هر چه مأمور شوند، انجام می­دهند (طباطبائی، ۱۳۷۱: ١٧: ۵). قرآن کریم درباره فرشتگان می­فرماید: «ستایش مخصوص خداوندی است که آفریننده آسمان‌ها و زمین است؛ خداوندی که فرشتگان را رسولانی قرار داد که صاحب بال‌های دوگانه و سه‌گانه و چهارگانه‌اند. او هر چه بخواهد در آفرینش می‌افزاید؛ او بر هر چیزی قادر است» (فاطر: ۱).
بنابراین، فرشتگان رسولان و واسطه‌هایی میان خدا و خلق هستند تا اوامر تکوینی و تشریعی او را انجام دهند. فرشتگان برای انجام امور خود، بال‌هایی دارند که در پرندگان به منزله دست انسان است. آنها با بال‌های خود از آسمان به زمین و از زمین به آسمان می­روند. البته این به آن معنا نیست که فرشتگان دو بال پوشیده از پر، همانند بال پرندگان دارند، بلکه بعید نیست منظور از بال و پر در اینجا توانایی بر فعالیت باشد که بعضی از آنها در مقایسه با بعضی برتر و دارای توانایی بیشترند. بنابراین، برای آنها سلسله مراتب در بال‌ها قائل شده است؛ یعنی بعضی چهار بال، بعضی شش بال و بعضی هشت بال دارند. پس بال برای فرشته، کنایه از وسیله حرکت و اعمال قدرت و توانایی است؛ همان طور که گفته می­شود فلان کس بال و پرش سوخت؛ یعنی نیروی حرکت و قدرت و توانایی‌اش از بین رفت یا فلان کس را زیر بال و پر خود گرفت (مکارم، ۱۳۷۱: ١٨: ١۶٧؛ طباطبائی، ۱۳۷۱: ١٧: ۶).
بر اساس قرآن کریم و روایات معصومان علیهم السلام فرشتگان صفات و کارکردهای ویژه­ای دارند؛ از جمله: ١. آنها واسطه میان خدا و این عالم محسوس‌اند؛ به‌طوری‌که هیچ حادثه­ای نیست، جز آنکه فرشتگان در آن دخالت دارند. آنها امر الهی را در مجرایش به جریان می‌اندازند و آن را در مسیرش قرار می‌دهند. ۲٫ در میان فرشتگان، نافرمانی و عصیان نیست. آنها اراده مستقل ندارند تا بتوانند غیر آنچه خدا اراده کرده، اراده کنند. ٣. آنها مقامات و مراتب متفاوتی دارند. ۴. فرشتگان از‌ آنجا‌ که هر چه می­کنند به امر خداست، هرگز شکست نمی­خورند. فرشتگان موجوداتی هستند که در وجودشان منزه از ماده جسمانی­اند؛ چون ماده جسمانی در معرض زوال و فساد و تغییر است (طباطبائی، ۱۳۷۱: ۱۷: ۱۳ ـ ۱۴).

 

حقیقت روح

واژه «روح» ۲۱ بار در قرآن شریف آمده و در موارد زیر به کار رفته است:
۱٫ به معنای روحی که در کالبد انسان دمیده شده است (سجده: ۹).
۲٫ به معنای وحی (غافر: ۱۵)؛
۳٫ به معنای قرآن (شوری: ۵۲)؛
۴٫ به معنای روح‌القدس (بقره: ۸۷)؛
۵٫ به معنای بزرگ فرشتگان (قدر: ۴).
در تفسیر الکشاف آمده است: مراد از روح، جبرئیل است. برخی نیز گفته اند: روح، دسته‌ای از فرشته هستند که فرشتگان دیگر او را نمی‌بینند، مگر در شب قدر. و مراد از «مِنْ کُلِّ أَمْرٍ» سرنوشت و تقدیر همه انسان‌ها و هر انسان است (زمخشری، بی‌تا: ۴: ۲۷۳).
از امام صادق علیه السلام از روح پرسیدند که: آیا روح همان جبرئیل نیست؟ فرمود: «روح فرشته‌ای است که از جبرئیل بزرگ‌تر است؛ چون جبرئیل از ملائک است، ولی روح بزرگ‌تر از ملائکه می‌باشد. در واقع، روح فرشته بزرگ است و دلیل آن نیز این است که در سوره قدر ملائکه و روح به صورت جدا آمده است. پس ملائکه با روح با هم فرق می‌کنند و روح همان جبرئیل نیست» (طبرسی، بی‌تا: ۵: ۵۲۰).
در شب قدر که شب قدر شناسی، وقت شناسی، شب سرنوشت و سرنوشت ساز است، فرشتگان و روح به اذن پروردگار به زمین می‌آیند و بر بندگان خدا سلام می‌دهند و تا سپیده صبح با آنها نجوا می‌کنند.

 

فرشتگان برای چه امری نازل می­شوند؟

درپایان آیه چهارم سوره قدر می­فرماید: «مِنْ کُلِّ أَمْرٍ»؛ یعنی فرشتگان و روح در آن شببه اذن پروردگارشان نازل می­شوند، برای تدبیر امری از امور عالم یاهر امری که پروردگار اذن آن را بدهد (طباطبائی، ۱۳۷۱: ٢٠: ۵۶۴). برخی هم گفته­اند فرشتگان برای تقدیر و تعیین سرنوشت‌ها و آوردن خیر و برکتی در آن شب نازل می­شوند (بحرانی، ۱۳۷۴: ۴: ۴٨١).

 

 

منابع

( قرآن.
ابن المفتاح، عبدالله. بی‌تا. شرح الازهار. قاهره: الحجاز.
ابن بابویه، محمد. ۱۳۶۲٫ الخصال. قم: جامعه مدرسین.
ابن بابویه، محمد. ۱۳۶۷٫ من لایحضره الفقیه. تهران: نشرصدوق.
بحرانی، سیدهاشم. ۱۳۷۴٫ البرهان. قم: مؤسسه بعثه. چ ۱٫
حویزی، علی بن جمعه. بی­تا. تفسیر نورالثقلین. قم: اسماعیلیان.
صحیفه کامله سجادیه. ۱۳۷۸٫ ترجمه: محسن غرویان. قم: الهادی.
طباطبایی، سید محمدحسین. ۱۳۷۱. المیزان فی تفسیر القرآن. قم: اسماعیلیان.
طبرسی، فضل بن حسن. ۱۳۷۲. مجمع البیان. تهران: ناصرخسرو.
فتال نیشابوری، محمد. ۱۳۶۶٫ روضه‌الواعظین. چ اول. تهران: نشر نی‏.
القاسمی، محمد جمال‌الدین. بی‌تا. تفسیر القاسمی. بیروت.
کشافی. بی‌تا. تفسیر الکشاف. بیروت: دارالفکر.
مجلسی، محمدباقر. ۱۴۰۹ق. بحارالانوار. بیروت: دارالاحیا التراث العربی.
مسلم. بی­تا. صحیح مسلم. بیروت: دارالکتب العلمیه.
مکارم، ناصر. ۱۳۷۱. تفسیر نمونه. تهران: دارالکتب الاسلامیه.

حوزه نت




تمامی حقوق مطالب، برای وب سایت امام علی النقی علیه السلام | حضرت امام هادی|امام دهم شیعیان محفوظ است.
Designer : Naaghi.ir

Emam Naghi